De macht van “big tech” en digitale soevereiniteit#
Wie heeft er eigenlijk de macht over het internet? En wat betekent het als Europa niet zelf de baas is over haar digitale infrastructuur?
Wat is big tech, en waarom is het zo machtig?#
VPRO Tegenlicht: Zo maakt Big Tech een einde aan het kapitalisme (2024)
* / Yanis Varoufakis legt uit hoe techmonopolies de markt zijn gaan domineren — en hoe gewoon kapitaal is vervangen door “cloud capital”.
VPRO Tegenlicht: De verkuttificatie van het internet (2025)
* / Cory Doctorow bedacht de term enshittification voor de aftakeling van techplatformen. Waarom worden ze steeds slechter — en waarom blijven we ze toch gebruiken?
De Noorse consumentenbond geeft een mooie, licht absurdistische, introductie van enshittification.
SOMO: Opkomen tegen big tech (2023)
** / De onderzoeksorganisatie SOMO legt uit hoe big tech monopoliemacht opbouwt via netwerkeffecten, overnames en controle over de digitale infrastructuur.
Big tech en de democratie#
VPRO Tegenlicht: Hoe temmen we big tech? (2025)
* / Tweede Kamerlid Barbara Kathmann, Europarlementariër Kim van Sparrentak en anderen over hoe techgiganten de democratie beïnvloeden — en welke regels nodig zijn.
Computable: Microsoft blokkeert e-mail hoofdaanklager Internationaal Strafhof (2025)
* / Het gevaar van onze afhankelijkheid van Amerikaanse clouddiensten is niet theoretisch: de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof verloor bijvoorbeeld de toegang tot zijn e-mail-account.
AD: Wat zit er achter Elon Musks politieke bemoeienis met Europa? ‘Hij zaait verwarring, net als Donald Trump’ (Link voor niet abonnees) (2025)
* / Over hoe Elon Musk als eigenaar van het platform X (voorheen Twitter) zijn techmacht gebruikt om de politiek te beïnvloeden.
Follow the Money: Nu de EU big tech wil reguleren, zet Amerika Europa onder druk (Link voor niet abonnees) (2026)
*** / Onderzoeksjournalistiek over hoe de VS Europese wetgeving (de DSA) aanvallen als “censuur” — en wat dat zegt over de machtsverhoudingen tussen Silicon Valley en Brussel.
MXmap: Email Providers of Dutch Municipalities (n.d.)
* / Een overzichtje van welke e-mailproviders alle Nederlandes gemeentes gebruiken. De kaart is vrij eenkleurig…
Digitale soevereiniteit: wat is het en waarom nu?#
VPRO Tegenlicht: Zo bevrijd je je smartphone van big tech — Marleen Stikker (2025)
* / De directeur van Waag Futurelab legt uit waarom de smartphone het epicentrum is van de geopolitieke strijd om digitale macht — en wat jij kunt doen.
De Correspondent: Europa digitaal onafhankelijk? Topeconoom Francesca Bria weet hoe (2025)
** / Ze vertelt over het plan voor een EuroStack, een Europees digitaal ecosysteem, dat door de Duitse regering is omarmd in hun regeerakkoord.
ESB: Hoe maken we Nederland minder afhankelijk van big tech? (2025)
**** / Wetenschappelijk-beleidsmatig artikel over de effectiviteit van Europese wetten en wat Nederland concreet kan doen om digitaal onafhankelijker te worden.
De Argumentenfabriek: Argumentenkaart niet-Europese cloudaanbieders in Nederland (2025)
* / De Argumentenfabriek heeft de voors en tegens van het gebruik van niet-Europese (lees vooral: Amerikaanse) volledig platgeslagen en op een enkel vel papier gezet. Zie hier het resultaat. (En aan jullie natuurlijk de opgave om die argumenten goed te doorgronden!)
Alternatieven en wat er al gebeurt#
Tweakers: Weg van big tech — complete gids met Europese alternatieven (2025)
* / Tweakers verzamelden samen voor meer dan 44 categorieën Europese alternatieven voor veelgebruikte Amerikaanse diensten — van e-mail tot browsers.
European Alternatives is een ander overzicht met Europese alternatieven voor big tech. Is Europees per se een pluspunt? Of zijn andere overwegingen eigenlijk nog belangrijker?
U-Today: Kamer wil dat overheid en onderwijs samen monopolie big tech bestrijden (2025)
* / Alle 150 Tweede Kamerleden stemden in met een motie om de digitale afhankelijkheid van hogescholen en universiteiten van Amerikaanse techbedrijven te doorbreken.